السيد الخميني ( مترجم : تنظيم ونشر آثار امام )
85
تحرير الوسيله ( فارسى )
گذشت . چنان كه در اينكه وقف بر جهات عمومى مانند مساجد و زيارتگاهها و پلها و كاروانسراها و قبرستانها و مدرسهها و همچنين اوقاف مساجد و زيارتگاهها و نظاير اينها هيچ كس مالك آنها نمىشود ، سزاوار شك نمىباشد ، بلكه چنين وقفى ، آزاد كردن ملك و سبيل نمودن منافع بر جهات معينى است . و اما وقف خاص مانند وقف بر اولاد و وقف عام بر عناوين عمومى مانند فقرا و علما و مانند اينها ، آيا مانند وقف بر جهات عمومى ، هيچ كس مالك رقبهء آن نمىشود - چه وقف منفعت باشد ؛ به اينكه وقف نمايد تا منافع وقف مال آنها باشد پس خودشان آن را استيفا نمايند يا با اجاره يا با فروش ميوه و غير اينها استفاده نمايند و چه وقف انتفاع باشد مانند اينكه خانه را براى سكونت ذريهاش يا سراى را براى سكونت فقرا وقف نمايد - و يا اينكه موقوف عليهم در همه موارد به صورت ملك غير طلق مالك رقبهء آن مىشوند و يا اينكه بين وقف منفعت و وقف انتفاع تفصيل داده شود ؛ پس دومى مانند وقف بر جهات عمومى باشد ، نه اولى و يا اينكه بين وقف خاص و وقف عام تفصيل داده شود ، پس موقوف عليه در وقف خاص ، به صورت ملك غير طلق مالك آن مىباشند ، و در وقف عام ، موقوف عليه مالك آن نمىباشند مانند وقف بر جهات ؟ چند وجه است : بعيد نيست كه در تمام اقسام آن معتبر باشد كه در وقف ، عين را براى سرازير شدن منفعت بر موقوف عليه ، موقوف نمايد ؛ پس عين ، ملك آنها نمىشود و از ملك واقف بيرون مىآيد مگر در بعضى از صورتهايى كه آخرش منقطع است ، چنان كه گذشت . مسأله 68 - تغيير وقف و باطل كردن شكل و صورت آن و بر طرف نمودن عنوان آن و لو به عنوان ديگر مانند اينكه خانه به كاروانسرا يا دكان تبديل شود يا برعكس آن جايز نيست . البته اگر وقف ، وقف منفعت باشد و با عنوان فعلىاش ، مسلوب المنفعه يا به نهايت منفعتش كم شود ، بعيد نيست كه تبديل آن به عنوان ديگرى كه داراى منفعت است جايز باشد ، مانند اينكه باغى از جهت انقطاع آب آن يا به جهت ديگرى ، از انتفاع بيفتد به خلاف اينكه خانه يا كاروانسرا ، قرار داده شود ( كه بتوان از منفعت آن استفاده نمود ) . مسأله 69 - اگر وقف خراب و ويران شود و عنوانش از بين برود ، مانند باغى كه درختهايش كنده يا خشك شده و خانهاى كه ديوارهاى آن از ميان رفته و آثارش محو